Zegerplas

Als je niet uit het hart van de Randstad komt heb je misschien nooit gehoord van de Zegerplas. Het is een 'stads'-plas in het midden van Zuid-Holland aan de rand van Alphen aan den Rijn. Zo'n beetje tussen de Nieuwkoopse Plassen en de  Braassemermeer, plassen die vermoedelijk meer bellen zullen doen rinkelen. Net als deze maakt de Zegerplas onderdeel uit van het collectief ‘Hollandse Plassen’

Karakteristieken

• type vaartocht: dagtocht naar een plas van bescheiden omvang
• Kenmerken: stadsplas in de vorm van een ruit tegen de skyline van Alphen aan den Rijn
• vaste brug in de aanvaarroute: 2m50
• diepte langs de wal 0m80, oppassen voor stenen onder water
• maximumsnelheid 9 km/u

Aan de ‘toertochten per motorboot’ van deze website voegen we elke maand een toertocht toe, niet zelden ontleend aan het boek ‘Hollands water’. Wellicht doen wij je er een plezier mee op dit boek (300 pagina’s puur vaarplezier) te wijzen als een geslaagd cadeau.

Je kunt het hier bestellen. 

© Pim van der Marel 2024

Oude Rijn

Onze boot van vandaag ligt in Bodegraven dus we moeten eerst de 10km afstand naar de Zegerplas overbruggen. Varend door een fraai boomrijk landschap komen we door Zwammerdam. Van dit dorpje gaat de anekdote dat onze hoofdstad er haar bestaan aan dankt (toegevoegd achteraan dit verhaal). Ook zijn er hier Romeinse schepen opgegraven die zo uniek zijn dat ze als naam het 'type Zwammerdam' hebben gekregen. Het doet je realiseren dat de Rijn ooit de noordgrens van het Romeinse rijk vormde, de Limes. Doorvarend richting Alphen aan den Rijn bereiken we na verloop van tijd de kruising bij Gouwsluis. Deze 'Gouwesluis' ligt er allang niet meer maar het is wel het punt waar Gouwe en Aarkanaal aftakken naar Gouda/Rotterdam respectievelijk Uithoorn/Amsterdam. Wij gaan stuurboord uit.

Aanleggen

Op het Aarkanaal zien we meteen aan bakboord aanlegplaatsen waarvan op grote schaal gebruik wordt gemaakt. De plaatsen zijn gratis 3*24 plekken en bieden een graslandje naast de aanlegplaats. Gelet op de gezellige onderonsjes is de strook een populaire ontmoetingsplaats. De wateralmanak noemt het Aarkanaal een 'oud, tot kanaal vergraven riviertje met flauwe bochten, goed zeilwater'. Dat laatste klopt niet : we hebben er dan ook nog nooit een zeilboot gezien.

Plas

Varend over het Aarkanaal hebben we na een kleine kilometer aan bakboord de Zegerplas. Je kunt deze plas niet in een gemakkelijk rondje opnemen en moet er dus onder de vaste brug door ook weer af. De Zegerplas is relatief klein, zo ongeveer van dezelfde grootte als de Kralingse Plas in Rotterdam. De vergelijking daarmee ligt voor de hand omdat het allebei stadsplassen zijn. Ook het parkachtige karakter van het gebied rondom de plassen maakt ze enigszins vergelijkbaar. De Zegerplas is ontstaan door zandwinning en dat kun je altijd goed zien op je dieptemeter. Die loopt op tot zo'n 20m diepte. Op diepe plassen kun je de blauwalg bestrijden door lucht op te laten borrelen en dat gebeurt hier ook. De eerder genoemde aanlegplaatsen op het Aarkanaal zullen een deel van hun aantrekkingskracht ontlenen aan het ontbreken van een jachthaven op de plas, denken we. Vooral met kinderen is het immers prettig een overzichtelijke plas - letterlijk en figuurlijk - om de hoek te hebben.

Faciliteiten

Als typische recreatieplas is er veel te doen: strandjes, kabelskibaan, windsurfclub, kanovereniging, drijfsteiger, wandelpaden en een duiksteiger waar vanaf je naar het onderwater natuurpark kunt. Dit is het eerste zoetwaternatuurpark van het Groene Hart met onder meer een palenrif en afgezonken objecten om het voor duikers interessant te maken. Als je de plas rond vaart kom je langs de brug waaronder het eeuwenoude riviertje de Kromme Aar uitstroomt in de Zegerplas. De natuur rondom de plas ziet er fraai uit, maar er is veel discussie of dat wel echt zo is. De onderliggende Coupépolder heeft in de vorige eeuw namelijk landelijke bekendheid gekregen door een milieuschandaal. Dat probleem is niet opgelost maar geïsoleerd. De gevolgen daarvan worden gemonitord maar critici hebben daar hun twijfels bij. Als we onder dezelfde brug weer van de plas af varen hopen we maar dat definitieve milieumaatregelen bijtijds zullen worden getroffen. We concluderen dat de Zegerplas vooral een leuke plas is voor een kort, zo mogelijk sportief bezoek.

Zonder Zwammerdam geen Amsterdam!
Volgens een hardnekkige anekdote uit de Rijnstreek zou Amsterdam zijn bestaan aan Zwammerdam danken. Dat zou dan als volgt zitten : in het midden van de 12e eeuw verzandde de monding van de Rijn. Daardoor kon het water niet meer naar zee, met overstromingen tot gevolg. Graaf Floris III probeerde dat op te lossen door de Rijn af te dammen bij Zwammerdam. Met succes, want de overstromingen verplaatsten zich naar de regio Utrecht. De Utrechtse bisschoppen boden Floris daarom aan om afvoeren te graven. Door weggeslagen veenmassa’s waren het Spaarne en de Amstel getijderivieren geworden. Dat betekende dat daar overtollig water bij eb kon worden geloosd. Floris ging akkoord en liet de dam bij Zwammerdam verwijderen. Eén van de afvoeren liep naar een spuisluis in de Amstel. De agglomeratie die daar omheen ontstond is nu onze hoofdstad. Dus zonder Zwammerdam….