Willemstad

Aan het Hollands Diep ligt pal naast de Volkeraksluizen een prachtige vestingstad. Vanuit de lucht is goed te zien hoe mooi de vesting intact is gebleven. Het sterpatroon van de singels om de stad is nog scherp herkenbaar. Een deel van de haven ligt gewoon in het stadshart. Als je op tijd bent is er misschien nog wel een plekje om dubbel te liggen.

Kenmerken

• type vaartocht: oude stadshaven, die je kunt invaren
• de bastions en andere fortificaties maken dit een vestingstad in optima forma
• de oude stadshaven is klein en populair, voor voorzieningen neem je liever de jachthavens
• alles op de havenkade ademt als het ware geschiedenis
• afmeren en het stadje te voet doen is een must

Aan de ‘toertochten per motorboot’ van deze website voegen we elke maand een toertocht toe, niet zelden ontleend aan het boek ‘Hollands water’. Wellicht doen wij je er een plezier mee op dit boek (300 pagina’s puur vaarplezier) te wijzen als een geslaagd cadeau.

Je kunt het hier bestellen. 

© Pim van der Marel 2024

Historie

In de 16e eeuw ontstond op een ingepolderd stukje land aan het Hollands Diep het dorpje Ruigenhil. In 1568 was de Tachtigjarige Oorlog begonnen en dus waren de Noordelijke Nederlanden sindsdien in oorlog met Spanje. In deze roerige tijden namen de Spanjaarden in 1583 het nabije Steenbergen in. Dat was voor Willem van Oranje aanleiding het plaatsje Ruigenhil te laten versterken tot een vesting. Willem werd een jaar later in Delft vermoord. Ter ere van zijn nagedachtenis werd ‘Willems stad’ Ruigenhil officieel Willemstad. De plaats kreeg stadsrechten van zijn zoon, Prins Maurits, die de oorlog voortzette. Maurits liet de ‘Stercktebouwmeester der Vereenighde Nederlanden’ los op de vesting. Deze Adriaen Anthonisz geniet bekendheid als de ingenieur die het oud-Nederlandse vestingstelsel heeft geperfectioneerd. Van veel Nederlandse steden heeft hij de vestingwerken ontworpen. De vorm die Willemstad nog altijd heeft - een zevenpuntige ster – is eveneens van zijn hand.

Jachthavens

Willemstad kent twee grote jachthavens en in het midden de Oude Binnenhaven. Deze kolk is een onderdeel van de voormalige gemeentelijke jachthaven. In alle havens en de kolk kun je varend gaan kijken. De eerste jachthaven vanaf de Volkeraksluizen is jachthaven De Batterij. Dit was een commerciële jachthaven. De tweede jachthaven en de Binnenhaven vormden vroeger de gemeentelijke jachthaven. Sinds 2020 zijn alle drie de havens één gecombineerde haven geworden: de Stadshaven Willemstad.

Varen

Het prachtige sterpatroon van de verdedigingsgrachten heeft de tand des tijds ongeschonden doorstaan. De grachten zijn niet bevaarbaar, waardoor je helaas geen rondje om de vesting kunt varen. We varen eerst de beide grote jachthavens in en kijken er op het gemak rond. Overal heb je zicht op de aarden wallen en de fortificaties. Dat betekent dat je de historie bijna tastbaar in je boot kunt voelen. Om de Binnenhaven in te varen moet je een soort aanvoerkanaal op, de Voorhaven. We melden ons met de mededeling dat we even komen kijken en misschien wat foto’s willen nemen. Onmiddellijk krijgen we daarvoor alle ruimte. We varen langzaam verder en zijn aangenaam verrast door de sfeer die de omgeving oproept. Overal staan oude kanonnen of replica’s daarvan. Gecombineerd met de aarden wallen versterkt dat het besef van de historische omgeving.

Oude Binnenhaven 

Uit de Voorhaven vaar je de Oude Binnenhaven in. Dat klinkt groter dan het feitelijk is, want het is allemaal nogal klein. De historische sfeer van het geheel wordt gecompleteerd door de monumentale bebouwing aan stuurboord. We passeren aan die kant eerst het Peilhuis. Dat dateert uit 1871 en is half in het water gebouwd. Daardoor kon er een zelfregistrerende schaal in om de waterhoogten vast te leggen. Meteen daarna varen we langs het Arsenaal met een wachthuis, van oorsprong bedoeld voor de opslag van wapens en militair materieel. De fraai gerestaureerde versie is de vervanger van oudere arsenalen en dateert uit 1792. Het gebouw heeft nu een sociaal-culturele functie. 

We varen hier de kolk binnen en constateren dat die gedomineerd wordt door het 16e-eeuwse voormalige stadhuis en door de 18e-eeuwse D’Orangemolen. Een rondje Binnenhaven is ons vanmorgen toevallig gegund: er liggen nauwelijks boten. Opvallend is dat de dukdalven allemaal naar de wal toe hellen. Voor de getijdewerking heeft dat geen functie meer, want het getijverschil is gering. Het getij hier is het gevolg van de waterafvoer van de grote rivieren, die zorgt voor een oplopende waterstand. Bij eb wordt die geloosd door de spuisluizen van het Haringvliet. Met grote afvoer en opwaaiing erbij kan het getijverschil een halve meter zijn, maar meestal is het veel minder.